به گزارش کلینیک مالی، حذف یارانه نقدی بیش از ۱۸ میلیون نفر از لیست یارانهبگیران و محروم شدن تمام مردم از یارانههای آب، برق، نان، شیر، کره و دارو و درمان، با استدلالهای خوشرنگ و لعاب انجام شده، اما مشخص نیست این صدها هزار میلیارد تومانی که با یارانهزدایی در سالهای اخیر و به خصوص امسال فراهم آمده، کجا هزینه میشود.
حمایت از دهکهای فرودست و دادن کالابرگ به فقرا و نیازمندان، کلیدواژههایی است که دولت با استناد به آنها و با تکیه بر آنچه در قانون بودجه سال جاری آمده و البته برخی از نمایندگان مجلس بر اجرای آن اصرار و ابرام فراوان دارند، اقدام به حذف یارانه نقدی مردم کرده است.
دادههای مربوط به حذف یارانه نشان میدهد دولت از بهمن سال گذشته تا امروز، در مجموع یارانه نقدی بیش از ۸ میلیون و ۸۸۳ نفر را حذف کرده است؛ این حذف تنها بخشی از الزام قانون بودجه است و برای آنچه حذف یارانه ۳ دهک بالا نامیده میشود، دولت تا پایان سال یارانه نقدی بیش از ۱۸ میلیون نفر را قطع خواهد کرد؛ هرچند برخی برآوردها نشان میدهد گروهی در مجلس و دولت انتظار دارند برای تحقق الزامات قانون بودجه، یارانه شهروندان تا مرز ۲۷ میلیون نفر قطع شود. تعداد یارانهبگیران در بهمن سال قبل حدود ۵۰ میلیون و ۷۲۵ هزار نفر بود که در آبان امسال به ۴۱ میلیون و ۸۷۴ هزار نفر رسیده است.
آمار و روند حذف یارانه نقدی در ایران
انتقاداتی به مکانیسمهای حذف یارانه نقدی خانوارها وارد است؛ مثلاً یارانه خانواده سهنفره مزدبگیری با قرارداد موقت و مستاجر که ماهانه سرجمع ۴۵ میلیون تومان درآمد دارد و با کوچکترین تلنگری ناشی از اخراج یا کسر حقوق، این درآمد سقوط میکند، در محاسبات خشک و غیرمنعطف دولت قطع میشود یا فردی که گردش حسابش به دلیل مناسبات کاری – نه درآمد شخصی – بالاست، مشمول قطع یارانه میشود. اما جدا از این انتقادات، یک پرسش اساسی در سطحی فراتر قابل طرح است: منابع ناشی از حذف یارانه نقدی مردم کجا هزینه میشود؟ این پولها کجا میرود؟
در روزهای ابتدایی آبان، محمد باقری بناب نماینده مجلس در نشست علنی، چند سوال مطرح کرد و با اشاره به ملاکهای حذف، خاطرنشان کرد: با چه ملاکی خانوادهای با ۳۰ میلیون درآمد از ردیف دریافت کالابرگ حذف میشود، همچنین باید شفاف اعلام شود منابع حاصل از حذف یارانهها کجا هزینه شده و در کدام بخش تحول ایجاد شده است.
در حالی که عمده تمرکز افکار عمومی و رسانهها بر ملاکهای حذف یارانه است، از ابتدای سال منابع ریالی عظیمی از حذف یارانه بیش از ۸ میلیون نفر از شهروندان کشور آزاد شده که هیچ گزارش شفافی از میزان و نحوه هزینهکرد این منابع از سوی دولت منتشر نشده؛ آنچه در قانون بودجه آمده حذف یارانه با هدف دادن کالابرگ به دهکهای فرودست و حمایت از گروههایی است که با یارانهزدایی از کالاهای اساسی و دارو، امکان حیات را از دست دادهاند.
با این حال، هرچه تحقیق کردیم هیچ خانواده فرودستی نیافتیم که اعتبار کالابرگ دریافتیشان بعد از قطع یارانه نقدی ثروتمندان افزایش یافته باشد؛ هیچ بیمار خاصی ندیدیم که از این محل، داروی رایگان دریافت کرده باشد و هیچ سالمند یا ازکارافتادهای نیست که تحت حمایت قرار گرفته باشد.
مقایسه تعداد یارانهبگیران قبل و بعد از حذف
برای درک بهتر روند حذف یارانه، جدول زیر دادههای کلیدی را مقایسه میکند:
| دوره زمانی | تعداد یارانهبگیران | توضیحات |
|---|---|---|
| بهمن سال گذشته | حدود ۵۰ میلیون و ۷۲۵ هزار نفر | وضعیت قبل از حذف گسترده |
| آبان امسال | ۴۱ میلیون و ۸۷۴ هزار نفر | پس از حذف بیش از ۸ میلیون و ۸۸۳ نفر |
| پیشبینی تا پایان سال | کاهش به کمتر از ۳۲ میلیون نفر (با حذف ۱۸ میلیون) | بر اساس الزام بودجه و برآوردها تا ۲۷ میلیون حذف |
انتقادات کارشناسان به هزینهکرد منابع حذف یارانه
فرشاد مومنی اقتصاددان در گفتگویی تصویری، با اشاره به لیست مصارف منابع حاصل از قطع یارانههای نقدی مردم که در دستور کار سازمان هدفمندسازی یارانهها قرار گرفته، خاطرنشان کرد: این لیست تولیدات فاخر در صداوسیما و تقویت بنیه مالی چند نهاد خاص را دربرمیگیرد.
پاسخی به این حرفها از سوی دولت داده نشده است. اما در مجموع مشخص است که حاضر نشدهاند از این منابع چند هزار میلیاردی (براساس برآوردها از ابتدای سال بیش از دهها هزار میلیارد تومان با قطع یارانههای نقدی مردم منابع به دست دولت آمده)، کمی خرج مردم کنند؛ مثلاً داروهای بیماریهای خاص برای بیمارانی مثل بیماران اسمامای یا بیماران پروانهای خریداری و وارد کنند! بیمارانی که به خاطر کمبود دارو و وخامت حال، با پریشانی بسیار بارها تجمع کردهاند.
از جیب مردم عادی برداشت میشود ولی کجا میرود؟ مازیار گیلانینژاد فعال کارگری با طرح این پرسش، ماجرا را فراتر از چند ده هزار میلیارد تومان ناشی از قطع یارانه دانست و با تأکید بر افزایش مالیات افزود: از اول سال جاری ۱ درصد بر مالیات بر ارزش افزوده اضافه کردند که همسانسازی حقوق بازنشستگان را با آن سر و سامان بدهند که چیزی نصیب بازنشستگان به خصوص کارگران بازنشسته نشد؛ با فرض اینکه از ۹۰ میلیون ایرانی روزانه فقط ۵ هزار تومان یک درصد ارزش افزوده مازاد کسر شود مبلغی در حدود ۱۳ هزار میلیارد تومان در ماه به دست میآید؛ این رقم را به رقم دهها هزار میلیارد تومانی حذف یارانههای نقدی بیفزایید، تا متوجه شوید چه پول بزرگی در سال جاری دست دولت آمده است.
این فعال کارگری در ادامه اظهار داشت: حذف ۱۸ میلیون نفر از لیست یارانهبگیران و محروم شدن تمام مردم از یارانههای آب، برق، نان، شیر، کره و دارو و درمان، با استدلالهای خوشرنگ و لعاب انجام شده اما مشخص نیست این صدها هزار میلیارد تومانی که با یارانهزدایی در سالهای اخیر و به خصوص امسال فراهم آمده کجا هزینه میشود؟
