علیرضا لیثی، کارشناس رسمی دادگستری
در سالهای اخیر، موضوع خرید سوابق بیمهای به یکی از مباحث داغ و بحثبرانگیز در جامعه ما تبدیل شده است. با توجه به شرایط اقتصادی پیچیده و ناپایدار، بسیاری از افراد به دنبال راههایی برای تأمین امنیت مالی خود در دوران بازنشستگی هستند. خرید سوابق بیمهای بهویژه برای کسانی که به دلایل مختلف نتوانستهاند در طول دوران کاری خود سابقه بیمه کافی جمعآوری کنند، جذابیت خاصی پیدا کرده است. اما پرسش اساسی اینجاست: آیا این اقدام واقعاً راهکاری منطقی و قابل اتکا برای رسیدن به بازنشستگی است، یا تنها سرابی فریبنده است که میتواند در بلندمدت به ضرر فرد تمام شود؟
در نظام تأمین اجتماعی ایران، امکان خرید سوابق بیمهای برای افرادی که کمتر از ده سال سابقه بیمه دارند، فراهم شده است. این افراد، در صورتی که حداقل یک سال سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشند و به سن ۶۰ سال در مردان و ۵۵ سال در زنان رسیده باشند، میتوانند با پرداخت مبالغ معینی، مابقی سوابق خود را تکمیل کرده و به بازنشستگی دست یابند. در نگاه اول، این سیاست فرصتی مناسب به نظر میرسد که به افراد اجازه میدهد تا با جبران کمبود سوابق گذشته، از مزایای بازنشستگی بهرهمند شوند. اما واقعیتهای موجود در جامعه و اقتصاد ما نشان میدهد که این راهکار ممکن است چنان که باید و شاید کارآمد نباشد.
یکی از مشکلات اساسی در این زمینه، میزان مستمری دریافتی پس از بازنشستگی با سوابق حداقلی است. با توجه به نرخ تورم بالا و افزایش مداوم هزینههای زندگی، حقوق بازنشستگی بر اساس سوابق کم، بهسختی میتواند نیازهای اساسی فرد را پوشش دهد. افرادی که با خرید سوابق بیمهای به بازنشستگی میرسند، معمولاً با مستمریهایی مواجه میشوند که نه تنها برای تأمین رفاه، بلکه حتی برای گذران زندگی روزمره نیز کافی نیست. این مسئله میتواند منجر به افزایش وابستگی فرد به حمایتهای مالی دیگران شود و استقلال مالی او را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
علاوه بر این، باید به این نکته توجه داشت که دوران بازنشستگی، دورانی است که نیازهای پزشکی و درمانی فرد معمولاً افزایش مییابد. هزینههای درمانی در سنین بالا بهطور قابلتوجهی بیشتر است و مستمریهای پایین نمیتوانند پاسخگوی این نیازها باشند. در نتیجه، فرد ممکن است با مشکلات جدی در تأمین هزینههای درمانی خود مواجه شود که این امر کیفیت زندگی او را بهشدت کاهش میدهد.
از سوی دیگر، برخی افراد ممکن است به امید بهبود شرایط اقتصادی در آینده یا افزایش احتمالی مستمریها، اقدام به خرید سوابق بیمهای کنند. اما تجربه نشان داده است که تغییرات اقتصادی اغلب به نفع اقشار کمدرآمد نبوده و افزایش مستمریها معمولاً با نرخ تورم همخوانی ندارد. بنابراین، تکیه بر امید به بهبود شرایط در آینده، نمیتواند استراتژی مطمئنی برای تأمین امنیت مالی در دوران بازنشستگی باشد.
همچنین، باید به این موضوع اندیشید که پرداخت مبلغ قابلتوجهی برای خرید سوابق بیمهای، خود میتواند فشار مالی زیادی بر فرد وارد کند؛ بهویژه اگر این پرداختها بهصورت نقدی و یکجا باشد. در چنین شرایطی، فرد ممکن است مجبور شود از پساندازها و منابع مالی دیگری که میتوانست در مواقع اضطراری به کار آید، صرفنظر کند. این اقدام میتواند در کوتاهمدت مشکلات مالی جدیدی ایجاد کرده و توان مالی فرد را تضعیف کند.
از منظر روانشناختی نیز، احساس امنیت و آرامش خاطر در دوران بازنشستگی بسیار حائز اهمیت است. اگر فردی با مستمری ناکافی و نگرانیهای مالی مداوم دستوپنجه نرم کند، احتمال بروز مشکلات روحی و روانی مانند استرس، افسردگی و اضطراب افزایش مییابد. این مسائل میتوانند سلامت کلی فرد را تحت تأثیر قرار داده و کیفیت زندگی او را بهشدت کاهش دهند.
با در نظر گرفتن تمامی این موارد، به نظر میرسد که خرید سوابق بیمهای، اگرچه در نگاه اول راهکاری جذاب و سریع برای دستیابی به بازنشستگی است، اما در واقع ممکن است فرد را به چالشها و مشکلات بیشتری در آینده مواجه کند. به جای اتکا به چنین راهکارهای موقتی، برنامهریزی مالی دقیق و آگاهانه از سالهای جوانی میتواند بهترین مسیر برای تأمین امنیت مالی در دوران بازنشستگی باشد. سرمایهگذاریهای هوشمندانه، پسانداز منظم و تلاش برای افزایش مهارتها و توانمندیهای شغلی، میتواند به فرد کمک کند تا در طول دوران کاری خود درآمد بیشتری کسب کرده و سوابق بیمهای قابلتوجهی جمعآوری کند.
در نهایت، تصمیمگیری درباره خرید سوابق بیمهای باید با دقت و آگاهی کامل صورت گیرد. مشورت با کارشناسان مالی و متخصصان حوزه تأمین اجتماعی میتواند در این زمینه راهگشا باشد و به فرد کمک کند تا با در نظر گرفتن تمامی جوانب، تصمیمی منطقی و مبتنی بر واقعیتهای موجود بگیرد. آیندهای که بر اساس تصمیمات آگاهانه و برنامهریزی دقیق ساخته شود، بدون شک مطمئنتر و پایدارتر خواهد بود.
