قیمت دلار بعد از قطعنامه ۵۹۸؛ صعود تاریخی و روایت نوسانات

به گزارش کلینیک مالی، با تک‌نرخی شدن ارز قرار بود نوسان دلار مهار شود؛ اما بازار همچنان مسیر افزایشی را تجربه می‌کند. همزمان، خبرهای مربوط به مذاکرات بی‌حاصل و احتمال درگیری نظامی نیز به این نوسان رو به رشد دامن زده است. با این حال، اگر سایه جنگ کنار برود و توافقی شکل بگیرد، برخی تحلیلگران از احتمال تکرار تجربه‌ای شبیه روزهای پذیرش قطعنامه ۵۹۸ سخن می‌گویند؛ هرچند گروهی دیگر معتقدند شرایط آن سال‌ها به‌مراتب متفاوت و تحت فشار عوامل شدیدتری بوده است.

سیاوش غیبی‌پور، کارشناس بازار ارز، با اشاره به عوامل موثر بر قیمت ارز توضیح داد که حتی در شرایط تک‌نرخی شدن ارز، مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی می‌تواند قیمت ارز را به سمت رشد هل بدهد.

این کارشناس ارزی با تأکید بر معادله ارزی در کشورها افزود که در هر کشوری یک طرف معادله ارزی، نقطه بهینه اقتصاد داخلی است؛ یعنی عواملی مثل تولید داخل، نرخ بهره، تورم و ثبات سیاسی. طرف دیگر، متغیرهای بیرونی است؛ از تورم و تولید جهانی گرفته تا سیاست‌های بهره و شرایط بین‌المللی.

غیبی‌پور ضمن توضیح درباره شکل‌گیری رانت خاطرنشان کرد که وقتی فاصله نرخ حمایتی دولت با نرخ بازار از استاندارد فراتر می‌رود، رانت شکل می‌گیرد. وی در ادامه اظهار داشت که پیش‌تر که چند نرخ ارز داشتیم، فاصله‌ها حدود ۲۰ درصد بود اما در شش ماه اول سال به ۵۰ درصد رسید. همین فاصله باعث می‌شد برخی فعالان اقتصادی بازگشت ارز را دور بزنند و رفع تعهد نکنند. تک‌نرخی شدن ارز، رانت ناشی از شکاف قیمتی برای واردکننده و صادرکننده را تا حد زیادی حذف کرد؛ رانت حذف‌شده در نهایت باید به نفع اقتصاد و درآمد سرانه شهروندان تمام شود. اما اگر انتظار داشته باشیم صرفاً با جمع کردن رانت، دلار دیگر نوسان نکند، این تصور دقیق نیست؛ چون عوامل خارجی و سایر متغیرهای داخلی همچنان اثرگذارند. حتی اگر به یک نرخ پایدار برسیم، باز هم ثبات شکننده خواهد بود.

این کارشناس بازار ارز با اشاره به موتورهای داخلی فشارآور بر بازار گفت که برخی موتورهای داخلی—از جمله فرآیند تصویب بودجه، پرداخت‌های پایان سال و حتی استقراض دولت از بانک مرکزی—به‌طور طبیعی فشار افزایشی بر بازار ارز وارد می‌کنند. او توضیح داد که ما معمولاً با دو دسته عامل کوتاه‌مدت لحظه‌ای و یک عامل بلندمدت روبه‌رو هستیم؛ مشابه چیزی که در بورس هم دیده می‌شود.

غیبی‌پور درباره فروکش کردن خبرهای جنگ افزود که با این خبر، طبیعتاً پول ملی تقویت می‌شود، اما این تقویت غالباً موقتی است. برای اینکه ثباتی بیش از شش ماه داشته باشیم، باید همه متغیرها هم‌راستا حرکت کنند: چاپ پول، تولید داخلی، رشد نقدینگی، تورم و… باید با هم هماهنگ شوند. پایان تنش‌های جنگی می‌تواند بازار را موقتاً آرام کند، اما تضمین‌کننده ثبات دائمی نیست.

این کارشناس ارزی با تأکید بر پرداخت‌های پایان سال خاطرنشان کرد که از طرف دیگر، در پایان سال پرداخت‌های دولت شدت می‌گیرد و بخشی از این پرداخت‌ها بعضاً دولت را به سمت استقراض از بانک مرکزی می‌برد؛ همین مسئله می‌تواند ثبات بازار را مخدوش کند. اینجاست که بانک مرکزی باید برنامه‌ای بلندمدت برای مدیریت نوسان ارز داشته باشد.

وی در ادامه اظهار داشت که در شرایطی که خبرهای مذاکرات مطرح است، بانک مرکزی می‌تواند اقداماتی انجام دهد تا شتاب رشد قیمت طلا و ارز کاهش پیدا کند. ضمن اینکه در آستانه نهایی شدن بودجه ۱۴۰۵ هستیم و بسیاری از تبصره‌های بودجه‌ای می‌توانند در سیاست‌گذاری و تقویت ارزش پول ملی اثرگذار باشند.

غیبی‌پور با اشاره به احتمال تکرار تجربه دوران پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توضیح داد که مرداد ۶۷ و پس از پذیرش قطعنامه، یکی از فرماندهان—آقای کریم نصر—نقل می‌کرد وزارت خارجه گفته هر روز وزرای خارجه کشورهای مختلف به ایران می‌آیند تا قرارداد ببندند و کشور با ترافیک مقامات روبه‌روست. اگر امروز سایه تحریم کنار برود، عملاً نصف راه را رفته‌ایم. اگر معادلات اقتصادی هم روان شود، می‌توانیم فضایی شبیه آن دوره را تجربه کنیم.

این کارشناس ارزی با تأکید بر تفاوت شرایط خاطرنشان کرد که با این حال، جنگ ایران و عراق با وضعیت فعلی قابل قیاس کامل نیست؛ آن زمان جنگی فیزیکی و تمام‌عیار جریان داشت. وقتی جنگ تمام شد، تقویت پول ملی تا نزدیک ۱۰۰ درصد هم دیده شد. حالا اگر سایه جنگ برداشته شود، پول ملی تا حدی تقویت می‌شود، اما نه الزاماً به همان اندازه.

غیبی‌پور در ادامه با اشاره به اثر ورود به سال جدید بر سطح عمومی قیمت‌ها تأکید کرد که ما در آستانه گذر سال قرار داریم. پرداخت پاداش و عیدی پایان سال که به دست حقوق‌بگیران می‌رسد، معمولاً در کالاهای ضروری موجی از نوسان ایجاد می‌کند و این روند تا پایان اردیبهشت هم ادامه دارد. چهار ماه پیش رو معمولاً دوره افزایش ملایم قیمت‌هاست؛ فروردین و اردیبهشت زمان تثبیت قیمت‌های جدید است. در برخی سال‌ها به‌طور متوسط بین ۲۰ تا ۳۰ درصد رشد دیده شده و امسال هم در برخی اقلام می‌توان انتظار تورم حدود ۳۰ درصدی را داشت.

وی در پایان با یادآوری سهم رفتار مصرف‌کننده افزود که نکته‌ای که به ما مصرف‌کننده‌ها مربوط است، مدیریت تقاضاست. اگر بازار را به تقاضای هیجانی تشویق کنیم، فروشنده هم برای افزایش قیمت انگیزه بیشتری پیدا می‌کند. تقاضای غیرواقعی در نهایت اثرش را روی سفره مصرف‌کننده می‌گذارد.

عوامل موثر بر نوسان ارز پس از تک‌نرخی شدن ارز

در شرایط تک‌نرخی شدن ارز، عوامل داخلی مانند تولید داخل، نرخ بهره، تورم و ثبات سیاسی نقش کلیدی در معادله ارزی ایفا می‌کنند. همچنین، متغیرهای خارجی از جمله تورم جهانی و سیاست‌های بین‌المللی می‌توانند قیمت ارز را تحت تاثیر قرار دهند. غیبی‌پور تأکید دارد که حتی با حذف رانت، نوسان ارز به دلیل این عوامل ادامه‌دار است.

تاثیر تنش‌های خارجی و مذاکرات بر بازار ارز

خبرهای مربوط به مذاکرات بی‌حاصل و احتمال درگیری نظامی به نوسان رو به رشد دامن زده است. اگر سایه جنگ کنار برود، پول ملی می‌تواند تقویت شود، اما این تقویت موقتی است. بانک مرکزی باید برنامه‌های