به گزارش کلینیک مالی، سیستم کنونی تأمین آرد و نان که با قیمتگذاری دستوری و یارانههای کلان اداره میشود، نه تنها به ثبات قیمت و کیفیت منجر نشده، بلکه چرخهای از زیان تولیدکنندگان، هدررفت منابع ملی، کاهش کیفیت گندم و نان، و حتی قاچاق را به وجود آورده است. بخش عمدهای از قیمت تمامشده نان را آرد تشکیل میدهد، اما قیمتگذاری دستوری این کالای اساسی مشکلات متعددی را در تمام زنجیره تولید ایجاد کرده است. تولیدکنندگان آرد تأکید دارند که این نظام ناکارآمد موجب عدم سودآوری شده و دو نرخی بودن قیمت آرد دلیل اصلی نوسان گسترده قیمت نان از کیلویی ۱۲ تا ۶۰ هزار تومان است. کارشناسان نیز بر این باورند که سیستم فعلی یک سیستم معیوب است که نه تنها به سفره مردم کمک نکرده، بلکه به هدررفت منابع و کاهش کیفیت محصولات منجر شده است.
یارانه ۳۰۰ هزار میلیاردی نان با کارایی ناچیز
رئیس انجمن آردسازان ایران با اشاره به وضعیت فعلی قیمت آرد خاطرنشان کرد که قیمت آرد از فرآیند دستوری خارج شده است زیرا اصطلاح دستوری به اقداماتی گفته میشود که بر اساس آن تمام عوامل و فاکتورهای تأمین و تولید در دست تولیدکننده قرار دارد و در نهایت دولت از طریق سازمان حمایت دخالت کرده و قیمت دستوری ابلاغ میشود. وی توضیح داد اما آردی که در حال حاضر برای نانواییها مورد استفاده قرار میگیرد یارانه قابل توجهی برای آن در نظر گرفته شده به طوری که اگر قیمت گندم را ۲۲۵۰۰ تومان در نظر بگیریم دولت آن را با قیمت ۹۰۰ تومان توزیع میکند و این به معنای تقریباً ۴ درصد قیمت واقعی است.
سید محمدرضا مرتضوی با اشاره به شکاف نجومی قیمت داخلی و جهانی آرد افزود میانگین قیمت آرد در دنیا ۴۰۰ دلار به ازای هر تن است در حالی که این رقم در ایران تنها ۱۲ دلار است. این کارشناس تأکید کرد دولت سالانه حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان یارانه پرداخت میکند اما با تزریق این پول به زنجیره تولید به جای پرداخت مستقیم به مصرفکننده نهایی زمینه حیف و میل آن فراهم میشود.
آسیبهای خرید تضمینی گندم و ایجاد انحصار در بازار
سید محمدرضا مرتضوی به مشکلات خرید گندم اشاره کرد و گفت در فرآیند خرید تضمینی گندم به دلیل عدم تأمین منابع معمولاً بدهکاری سنگینی به کشاورزان تحمیل میشود و گاهاً پول کشاورز با ۵ تا ۶ ماه تأخیر پرداخت میشود. وی ضمن توضیح بیشتر افزود از سوی دیگر این خرید بدون در نظر گرفتن کیفیت صورت میگیرد به طوری که گندم با کیفیت پایین و گندم با کیفیت بالا با یک نرخ واحد خریداری میشود که این امر انگیزه کشاورز برای تولید گندم با کیفیت را از بین میبرد. این کارشناس اظهار داشت ایجاد انحصار در خرید و فروش گندم باعث کاهش کیفیت آن شده و علاوه بر آن بخش زراعت کشور نیز با آسیب جدی مواجه شده است.
سید محمدرضا مرتضوی اظهار کرد با رسیدگی سازمان حمایت از مصرفکننده زیان کارخانجات آرد در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ مشخص شده و بابت آن مبلغی را قرار است به کارخانهداران پرداخت کنند اما این مبلغ هنوز پرداخت نشده است. وی افزود از همین رو تا زمانی که زیان پرداخت نشود کارخانهها قادر به سرمایهگذاری مجدد نیستند.
قاچاق سودآور آرد به دلیل شکاف قیمتی و پیشنهاد اصلاح یارانه نان
رئیس انجمن آردسازان ایران تفاوت قیمت آرد دولتی کیلویی ۱۰۰۰ تومان و آزاد کیلویی ۳۰ هزار تومان را عامل اصلی قاچاق خواند و تصریح کرد این اختلاف قیمت سودی ۳۰۰۰ درصدی برای قاچاق ایجاد میکند که نشان از یک اختلال ساختاری جدی در سیستم دارد.
سید محمدرضا مرتضوی عنوان کرد به نظر من در حال حاضر سفرههای مردم بسیار مورد تهدید قرار گرفته و اگر دولت این یارانه ۳۰۰ هزار میلیاردی را به مصرفکننده نهایی و دهکهای کمدرآمد جامعه پرداخت کند نه تنها هدررفت نان کاهش پیدا میکند بلکه کیفیت این محصول نیز بهتر خواهد شد.
سید محمدرضا مرتضوی به دوره کوتاه آزادسازی اشاره کرد که در آن خرید گندم به طور مستقیم توسط کارخانهها از کشاورزان انجام میشد و گفت نتیجه این اقدام کاهش ۲ میلیون تنی مصرف گندم بهبود کیفیت گندم و آرد رقابتی شدن قیمتها سودآوری کارخانهها و سرمایهگذاری برای ارتقای تکنولوژی بود. وی افزود پرداخت مستقیم یارانه به مصرفکننده نهایی میتواند این موفقیت را تکرار کند.
سید محمدرضا مرتضوی گفت در حال حاضر خلأهای متعددی در حوزه آرد و نان وجود دارد به طوری که قیمت نان در سطح شهر از کیلویی ۱۲ هزار تومان تا ۶۰ هزار تومان در نوسان است در حالی که همه نانواها آرد یکسان دریافت میکنند و این نشان دهنده این است که سیستم کنونی کارایی ندارد.
تضاد کیفیت آرد یارانهای از دید نانوایان و ثبات قیمت با افزایش هزینهها
یک نانوای آزادپز کیفیت آرد یارانهای را بسیار پایین توصیف کرد و گفت ما به دلیل پایین بودن کیفیت آرد دولتی مجبور شدیم نانوایی خود را به آزادپز تغییر دهیم و اکنون آرد را کیلویی ۳۵ هزار تومان خریداری میکنیم اما از کیفیت آن بسیار راضی هستیم. وی توضیح داد وقتی آرد به صورت آزاد فروخته میشود کیفیت آن به طور محسوسی بهتر است.
این نانوای آزادپز افزود در حال حاضر آردی که ما خریداری میکنیم آرد شهر گلستان است که هر کیسه ۴۰ کیلویی آن یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان با هزینه حملونقل تمام میشود یعنی هر کیلوی آن ۳۵ هزار تومان است و با وجود اینکه قیمت بالایی دارد اما از کیفیت آن بسیار راضی هستیم. وی تأکید کرد تجربه ما نشان داده زمانی که آرد به صورت آزاد در بازار به فروش میرسد با کیفیت بهتری عرضه میشود.
رئیس کانون انجمنهای صنفی صنایع آرد ایران در گفتوگویی عنوان کرد برخی از نانوایان کشور برای پخت چهار نان سنتی ایران یعنی بربری تافتون سنگک و لواش از دولت آرد یارانهای با قیمت کیلویی ۹۰۰ تومان دریافت میکنند. حسین یزدجردی توضیح داد در واقع دولت گندم مورد نیاز برای تولید این آرد را با قیمت کیلویی ۹۰۰ تومان در اختیار کارخانههای آرد قرار میدهد و سازمان حمایت قیمت آرد را بر اساس همین نرخ محاسبه میکند.
